16 Maji 2026

Në Japoni, tashmë ka kompani që specializohen në pastrimin e apartamenteve të të moshuarve që kanë vdekur vetëm dhe janë zbuluar javë apo muaj më vonë, ndërsa shitjet e pelenave për të rritur kanë tejkaluar shitjet e pelenave për fëmijë për më shumë se një dekadë.

Në Itali, fshatra që po boshatisen po shesin shtëpi për 1 euro për të tërhequr banorë të rinj dhe për të mbajtur shërbimet në funksion. Në Mbretërinë e Bashkuar, rënia e numrit të nxënësve tashmë po çon në mbylljen e shkollave dhe klasave në disa pjesë të Londrës.

Këto nuk janë kuriozitete të izoluara, por shenja të një ndryshimi më të gjerë që po ndodh në shumë vende të zhvilluara.

“Në BE në vitin 2024, 21 nga 27 vende kishin më shumë vdekje sesa lindje”, tha prof. Sarah Harper, drejtoreshë e Institutit të Oksfordit për Plakjen e Popullsisë. Edhe në Azi dhe Amerikë, nga Japonia dhe Koreja e Jugut, deri në Kubë dhe Uruguaj, shumë vende po shohin të njëjtin model.

Kjo pasqyron dy ndryshime demografike afatgjat, se njerëzit jetojnë më gjatë dhe numri mesatar i fëmijëve që kanë po bie.

Në Mbretërinë e Bashkuar, parashikimet e fundit tregojnë se nga viti 2026 vdekjet do të tejkalojnë lindjet çdo vit, si pasojë e rënies së fertilitetit dhe plakjes së brezit të madh të “baby boom”-it. Popullsia pritet ende të rritet përkohësisht, por më ngadalë, duke arritur kulmin rreth 72.5 milionë në vitin 2054, përpara se të fillojë të bjerë gradualisht.

“Edhe pse pika kur vdekjet tejkalojnë lindjet është emocionalisht domethënëse, ajo është pjesë e një procesi të gjatë”, tha Dr Paul Morland, demograf. Jetëgjatësia është rritur që nga fundi i shekullit XVIII, ndërsa fertiliteti ka rënë që nga fundi i shekullit XIX.

“Ka një pikë ku këto dy linja kryqëzohen”, tha ai.

Arsyet pse njerëzit kanë më pak fëmijë janë të ndërlikuara. Një normë fertiliteti prej 2.1 fëmijë për grua nevojitet për zëvendësimin e popullsisë. Në Mbretërinë e Bashkuar kjo shifër është 1.44.

“Rënia e fundit e fertilitetit është veçanërisht e theksuar te ata nën 30 vjeç, duke treguar shtyrje të lindjeve”, tha prof. Melanie Channon nga Universiteti i Bathit. “Por edhe duke marrë parasysh këtë shtyrje, fertiliteti po vazhdon të bjerë.”

Këto ndryshime po ndihen tashmë. Sektorët që lidhen me fëmijët, maternitetet, shkollat, kujdestaria, po përballen me rënie të kërkesës. Disa shkolla po mbyllen, ndërsa bizneset si qendrat e lojërave për fëmijë po hasin vështirësi. Edhe formimi i mamive ndikohet, sepse studentët duhet të përmbushin një numër minimal lindjesh.

Efektet shtrihen edhe më gjerë. Prindërit që punojnë, shpesh nënat, mund të detyrohen të lënë punën ose të ulin orët e punës, duke ndikuar në ekonomi dhe barazinë gjinore.

Ndërkohë, jetëgjatësia më e madhe po sjell “plakjen” e popullsisë. Popullsitë më të vjetra priren të jenë më pak të prirura ndaj riskut, duke reduktuar investimet në inovacion dhe duke ngadalësuar rritjen ekonomike.

Presioni mbi financat publike po rritet, më pak punëtorë duhet të mbështesin më shumë pensione, shëndetësi dhe kujdes social. Konsumi gjithashtu po ndryshon, të rinjtë blejnë më shumë produkte, ndërsa të moshuarit kërkojnë më shumë shërbime kujdesi që nuk automatizohen lehtë.

Shumë vende të zhvilluara përballen me këto sfida, por rënia e fertilitetit po ndodh edhe në vende me zhvillim më të ulët ekonomik, si pjesë të Amerikës Latine, Xhamajka, Tajlanda dhe disa shtete të Indisë.

“Ka vende që do të plaken përpara se të pasurohen”, tha Morland.

Historikisht, rënia e lindjeve ndiqte rritjen e të ardhurave dhe urbanizimin. Sot, fertiliteti po bie më shpejt se zhvillimi ekonomik, i ndikuar edhe nga ndryshimet shoqërore dhe aspiratat.

Megjithatë, modeli nuk është i njëjtë kudo. Izraeli mban norma të larta lindjesh, ndërsa në Mbretërinë e Bashkuar ekziston një normë e fortë e “dy fëmijëve për familje”.

Migracioni ndihmon në kompensimin e rënies së lindjeve, por nuk e zgjidh problemin afatgjatë, pasi edhe migrantët plaken.

Parashikimet demografike nuk janë të pandryshueshme dhe mund të ndikohen nga politika ose ndryshime të papritura.

Sfida kryesore nuk është vetëm nëse trendi mund të ndryshohet, por si do të përshtaten shoqëritë. Shumë struktura, tregu i punës, pensionet, sistemi shëndetësor, janë ndërtuar për një realitet demografik që po ndryshon.

Ekspertët theksojnë se nuk mjafton t’u thuhet njerëzve të kenë më shumë fëmijë. Zgjidhjet duhet të fokusohen në përshtatje: pensione më fleksibël, punë më të gjatë, luftë kundër diskriminimit ndaj moshës dhe mbështetje për të mësuar gjatë gjithë jetës.

Edhe pse rritja e lindjeve është e vështirë për t’u nxitur, politika si kujdesi i përballueshëm për fëmijët dhe leja prindërore mund t’i ndihmojnë familjet të kenë fëmijët që dëshirojnë.

Migracioni mund të lehtësojë mungesat e punës në afat të shkurtër, por nuk është zgjidhje e vetme dhe ngre edhe çështje etike.

Në fund, ndryshimet demografike ndodhin ngadalë, por ndikojnë në çdo aspekt të shoqërisë, nga shkollat te spitalet dhe marrëdhëniet mes brezave.

Pyetja kryesore është nëse shoqëritë do të vazhdojnë t’i injorojnë këto ndryshime, apo do të fillojnë t’i përballojnë dhe të përshtaten me to.